Xây nhà thờ gia đình là việc hệ trọng, gắn với không gian thờ tự tổ tiên và nếp sống tinh thần của cả dòng tộc, nên quý gia chủ cần chuẩn bị kỹ từ mục đích, quy mô, vị trí đất, hướng nhà cho tới vật liệu, phong cách kiến trúc và đơn vị thi công. Nắm vững những kinh nghiệm cơ bản ngay từ đầu sẽ giúp quá trình xây nhà thờ gia đình diễn ra thuận lợi, hạn chế phát sinh và mang lại một công trình trang nghiêm, bền vững cho nhiều thế hệ con cháu.
Vì sao cần chuẩn bị kỹ trước khi xây nhà thờ gia đình?
Nhà thờ gia đình là không gian thờ tự mang tính dài lâu, nên mọi quyết định về vị trí, hướng, quy mô và bố cục đều ảnh hưởng trực tiếp đến việc sử dụng ổn định nhiều thế hệ. Việc chuẩn bị kỹ cũng giúp gia chủ kiểm soát ngân sách và hạn chế phát sinh do thay đổi thiết kế, thay vật liệu hoặc điều chỉnh kích thước trong quá trình thi công.
Ngoài yếu tố kiến trúc, nhà thờ gia đình thường được cân nhắc theo phong thủy (đặc biệt là hướng và thế đất), nên cần khảo sát thực địa và chốt phương án trước khi triển khai để tránh “làm rồi mới sửa”
Những kinh nghiệm cần biết khi xây nhà thờ gia đình
Quý gia chủ có thể tham khảo một số kinh nghiệm trước khi quyết định xây dựng nhà thờ gia đình:
Xác định mục đích và quy mô công trình
Trước khi xây nhà thờ gia đình, quý gia chủ cần làm rõ công trình dùng cho phạm vi gia đình (nhỏ hẹp) hay kết hợp thờ họ tộc (quy mô lớn hơn), vì điều này ảnh hưởng trực tiếp đến số gian, diện tích và hạng mục phụ trợ. Nếu chỉ thờ nội bộ gia đình, nhà thờ 3 gian với diện tích khoảng 50-70 m² thường đủ dùng; còn nhà thờ họ tộc có thể cần từ 5 gian trở lên, diện tích 100-150 m² hoặc lớn hơn để phục vụ các dịp họp mặt đông người.
Chọn vị trí, thế đất và khoảng sân phù hợp
Ưu tiên khu đất cao ráo, thoáng đãng, tránh vùng trũng dễ ngập úng vì xây nhà thờ gia đình bằng gỗ rất kỵ ẩm mốc. Thế đất vuông vức, hướng ra đường làng hoặc sông suối sẽ tạo độ tĩnh khí, thuận lợi cho việc lễ bái và tụ họp dòng họ.
Khi xây nhà thờ gia đình, khoảng sân trước cần rộng ít nhất 4x6m để đặt bàn ghế trong ngày giỗ chạp, để xe máy và tránh chen chúc ngày rằm mùng Một. Nếu đất hẹp, lùi mép nhà cách hàng rào 1-1.5m để thông thoáng, tránh ẩm mốc; đồng thời làm cống thoát nước hai bên nhà giúp mưa không đọng, bảo vệ khung gỗ khỏi thấm. Gia chủ nên đo đạc đất thực tế và chụp ảnh gửi đơn vị tư vấn để đánh giá trước khi thiết kế.
Phong thủy hướng nhà và bố cục gian thờ
Nhiều kinh nghiệm dân gian ưu tiên hướng Nam hoặc Đông Nam vì đón gió mát, tránh nắng gắt và hợp khí hậu Bắc Bộ khi xây nhà thờ gia đình. Tuy nhiên, vẫn cần xét tuổi gia chủ làm nhà chính hoặc thế đất thực tế để tránh hướng xung khắc (hướng Bắc, Tây Bắc thường kỵ cho nhà thờ).
Bố cục bên trong giữ trục giữa rõ ràng: gian giữa đặt bàn thờ tổ tiên, hai gian thờ đặt sập thờ và đồ thờ phụ; hạn chế bố trí bếp núc, khu vui chơi sát tường thờ để giữ sự trang nghiêm khi xây dựng nhà thờ gia đình. Hệ cửa bức bàn và ô thoáng nên mở hướng ra sân, giúp khí lưu thông mà vẫn kín đáo.
Chọn kích thước chuẩn (ưu tiên theo thước Lỗ Ban)
Khi xây nhà thờ gia đình, các hạng mục liên quan thờ tự như bàn thờ, tủ thờ, sập thờ và ô cửa, nhiều gia chủ sử dụng thước Lỗ Ban 38,8 cm (thường gọi thước 39) để chọn kích thước theo các cung tốt (Tài, Bản, Quan, Nghĩa) và tránh các cung xấu. Thước Lỗ Ban 39 cm được dùng cho âm trạch (phần thờ tự), trong khi thước 52,2 cm dùng cho dương trạch (phần nhà ở); việc phân biệt rõ giúp tránh nhầm lẫn khi tra cứu.
Đối với xây nhà thờ gia đình 3 gian, kích thước thông dụng thường có chiều dài khoảng 8,3-8,7 m và rộng 8,0-10,5 m, mỗi gian rộng từ 2,6-3,0 m để đủ không gian bày bàn thờ và nội thất mà vẫn giữ tỷ lệ cân đối.
>> Xem thêm: Ý nghĩa và lợi ích của việc trồng cây cau cảnh trước nhà gỗ
Chọn vật liệu và phong cách kiến trúc phù hợp ngân sách
Nếu xây nhà thờ gia đình theo lối nhà gỗ cổ truyền, quý gia chủ cần xác định loại gỗ (lim, gõ đỏ, hương…), mức độ chạm khắc hoa văn và giải pháp chống ẩm, vì đây là các hạng mục ảnh hưởng lớn đến chi phí và thời gian gia công. Gỗ tự nhiên có ưu điểm về độ bền và giá trị thẩm mỹ, nhưng giá thành cao và cần bảo dưỡng định kỳ; trong khi bê tông giả gỗ hoặc gỗ công nghiệp có giá rẻ hơn, phù hợp ngân sách hạn chế nhưng không tạo được cảm giác sang trọng như gỗ thật.
Lập dự toán chi phí và kế hoạch thi công rõ ràng
Quý gia chủ nên tách dự toán theo nhóm, đồng thời dự trù khoản phát sinh khoảng 10-15% cho hạng mục đất (san lấp, gia cố), cổng tường và xử lý nền. Việc chia nhỏ dự toán giúp gia chủ dễ kiểm soát từng hạng mục, phát hiện sớm các khoản chi vượt ngân sách và điều chỉnh kịp thời.
Kế hoạch thi công nên có mốc nghiệm thu theo từng giai đoạn (hoàn thành móng, dựng khung, lợp mái, hoàn thiện nội thất) để dễ kiểm soát chất lượng và tiến độ. Gia chủ cũng nên tính toán thời gian thi công hợp lý (thường từ 6-12 tháng tùy quy mô), tránh gấp rút khiến chất lượng không đảm bảo hoặc phát sinh lỗi kỹ thuật.
Chọn đơn vị thiết kế/thi công và nghiệm thu
Quý gia chủ nên ưu tiên đơn vị có kinh nghiệm thực tế về nhà gỗ, nhà thờ (tư vấn, thiết kế, sản xuất cấu kiện và thi công), đồng thời có quy trình bàn giao rõ ràng và hồ sơ đầy đủ. Khi khảo sát đơn vị, gia chủ nên xem các công trình đã hoàn thành, hỏi ý kiến chủ đầu tư cũ và kiểm tra năng lực xưởng gia công (máy móc, thợ mộc) để đảm bảo chất lượng sản phẩm.
Khi nghiệm thu, quý gia chủ cần kiểm tra độ thẳng, khít mộng, độ phẳng bề mặt gỗ, hệ mái, hệ thoát nước và đối chiếu lại kích thước thực tế với hồ sơ đã chốt để hạn chế sai lệch. Ngoài ra, gia chủ cũng nên yêu cầu đơn vị thi công cung cấp bảo hành rõ ràng (thời gian, phạm vi) và hướng dẫn bảo dưỡng định kỳ để nhà thờ luôn bền đẹp.
Xây nhà thờ gia đình là việc hệ trọng, việc lựa chọn đúng đơn vị thiết kế và thi công giúp tối ưu chi phí, hạn chế sai sót và đảm bảo giữ trọn giá trị tâm linh của công trình. Nếu quý vị đang có dự định xây dựng nhà thờ gia đình và cần tư vấn về quy mô, phong thủy, bố cục gian thờ hãy liên hệ Kiến Trúc Phúc Lộc và Nhà Gỗ Phúc Lộc qua hotline 0973 812 666 để được hỗ trợ từ bước lên ý tưởng đến hoàn thiện.
Thông tin về nhà gỗ Phúc Lộc
Số điện thoại: 0973812666
Nhận tư vấn thiết kế: Th.s kiến trúc sư Nguyễn Huy Khiêm
Xưởng sản xuất: xã Cần Kiệm, huyện Thạch thất, Tp Hà Nội (dưới chân núi chùa Tây Phương)
>Tham khảo thêm video về nhà gỗ truyền thống Bắc Bộ
>Tham khảo thêm những dự án nhà gỗ đẹp